โครงการสำมะโนประชากรและเคหะ พ.ศ.2543

ความเป็นมา

การเก็บรวบรวมข้อมูลเกี่ยวกับประชากรของประเทศไทยในรูปของการทำสำมะโนประชากรได้จัดทำขึ้นเป็นครั้งแรก เมื่อ พ.ศ.2452 และต่อมาใน พ.ศ.2462 2472 2480 และ 2490 ซึ่งทั้ง 5ครั้งนี้จัดทำโดยกระทรวงมหาดไทย สำนักงานสถิติแห่งชาติได้ดำเนินการจัดทำสำมะโนประชากรตั้งแต่ พ.ศ.2503 ตามพระราชบัญญัติสถิติ พ.ศ.2495 และได้จัดทำสำมะโนทุกระยะ 10 ปี ตามอำนาจหน้าที่ที่กำหนดในพระราชบัญญัติสถิติ พ.ศ.2508 ซึ่งสอดคล้องกับข้อเสนอแนะขององค์การสหประชาชาติ ที่ต้องการให้ประเทศต่างๆ เก็บรวบรวมข้อมูลสถิติเกี่ยวกับประชากรและลักษณะต่างๆตลอดจนสภาพการอยู่อาศัยของประชากรในประเทศอย่างน้อยทุกระยะ 10 ปี ในปีคริสตศักราชที่ลงท้ายด้วย 0 ทั้งนี้เพื่อให้ข้อมูลจากสำมะโนของแต่ละประเทศสามารถเปรียบเทียบกันได้ ตั้งแต่ พ.ศ.2513 เป็นต้นมา สำนักงานสถิติแห่งชาติได้มีการจัดทำสำมะโนเคหะไปพร้อมๆ กับการทำสำมะโนประชากรด้วย สำมะโนประชากรและเคหะ พ.ศ.2543 จึงนับเป็นสำมะโนประชากรครั้งที่ 10 และเป็นสำมะโนเคหะครั้งที่ 4 ของประเทศไทย

วัตถุประสงค์

เพื่อรวบรวมข้อมูลเชิงเกี่ยวกับจำนวน ลักษณะและโครงสร้างของประชากรทุกคนในครัวเรือน ที่อยู่อาศัยอยู่ในประเทศ ณ สถานที่อยู่จริง รวมถึงจำนวนและลักษณะของที่อยู่อาศัยของประชากรทั่วประเทศ นอกจากนี้ข้อมูลจากสำมะโนประชากรและเคหะยังสามารถใช้ประโยชน์ในการศึกษาวิจัยเกี่ยวกับประชากรและเคหะ ในสถาบันการศึกษา การวิจัยทั้งในและต่างประเทศ

ประโยชน์ของข้อมูล

3.1 ประโยชน์ทางตรง

1) ทราบจำนวนประชากรของประเทศ จำแนกตามลักษณะต่าง ๆ ได้แก่ เพศ อายุ ศาสนา สัญชาติ ระดับการศึกษา การอ่านออกเขียนได้ สถานภาพสมรส การทำงานและลักษณะในเชิงเศรษฐกิจ ภาวะเจริญพันธุ์ และการย้ายถิ่น
2) ทราบจำนวนที่อยู่อาศัยของประชากร จำแนกตามลักษณะประเภทของที่อยู่อาศัยของครัวเรือนการครอบครองที่อยู่อาศัยและการถือกรรมสิทธิ์ที่ดินอันเป็นที่อยู่ของครัวเรือน เป็นต้น
3.2 ประโยชน์ทางอ้อม

1) นำไปประกอบการพิจารณาจัดทำแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ประเมินและติดตามผลโครงการต่างๆ ทั้งภาครัฐและภาคเอกชน
2) ใช้เป็นแนวทางในการกำหนดนโยบายหรือแก้ไขปัญหาที่สำคัญๆทางด้านประชากร เศรษฐกิจและสังคม เช่น การมีงานทำ การศึกษา สวัสดิการของผู้สูงอายุ การย้ายถิ่นของประชากร ภาวะเจริญพันธุ์ ที่อยู่อาศัยของประชากรและสิ่งแวดล้อม ตลอดจนวางแผนปรับปรุง สาธารณูปโภคและสุขภาพอนามัยของประชาชน
3) ใช้เป็นฐานในการคาดประมาณประชากรในอนาคต เพื่อใช้ในการวางแผนงานต่างๆ
4) ใช้ในการศึกษาวิเคราะห์วิจัยเกี่ยวกับประชากรและเคหะในวงการสถาบันการศึกษาและ สถาบันวิจัย ทั้งในประเทศและต่างประเทศ
5)เป็นกรอบตัวอย่าง เพื่อเป็นกาารจัดทำโครงการสำรวจต่างๆ ทั้งของสำนักงานสถิติแห่งชาติ และของหน่วยงานอื่น
6) ใช้เป็นฐานในการคาดประมาณประชากรในอนาคต เพื่อใช้ในการวางแผนงานต่างๆ
7) ใช้ในการวางแผนหรือกำหนดนโยบายในระดับท้องถิ่น
8) การจัดทำสำมะโนประชากรและเคหะ พ.ศ. 2543 (ค.ศ 2000) ใช้เป็นข้อมูลพื้นฐาน ณ จุดตั้งต้นของศตวรรษที่ 21

คุ้มรวม

คุ้มรวมของสำมะโนประชากรและเคหะ พ.ศ. 2543 ได้กำหนดไว้ดังนี้
4.1 ประชากรที่อยู่ในคุ้มรวม ได้แก่
1) คนไทยทุกคนที่อาศัยอยู่ในประเทศไทย ในวันสำมะโน (1 เมษายน 2543)
2) คนไทยทุกคนที่อาศัยอยู่ในประเทศไทย ในวันสำมะโนได้ไปศึกษา ฝึกภาคซ้อมรบ เดินเรือทะเล หรือไปต่างประเทศชั่วคราว
3) ข้าราชการฝ่ายทหารและพลเรือน รวมทั้งคณะฑูตของประเทศไทยพร้อมทั้งครอบครัวที่มีสำนักงานอยู่ในต่างประเทศ
4) บุคคลพลเรือนต่างด้าวที่มีสถานที่อยู่ปกติในประเทศไทย หรือบุคคลพลเรือนต่างด้าว ที่เข้ามาอยู่ในประเทศไทยชั่วคราวเป็นระยะเวลาตั้งแต่ 3 เดือนขึ้นไปก่อนวันสำมะโน (ก่อนวันที่ 1 มกราคม 2543)
4.2 ประชากรที่ไม่อยู่ในคุ้มรวม ได้แก่
1) ชาวเขาที่มีที่อยู่อาศัยไม่เป็นที่ (ถ้าตั้งเป็นหมู่บ้านแล้วอยู่คุ้มรวมด้วย)
2) คณะเจ้าหน้าที่ฝ่ายทหารและการฑูตต่างประเทศ พร้อมทั้งครอบครัว ซึ่งมีสำนักงาน อยู่ในประเทศไทย
3) บุคคลพลเรือนต่างด้าว ซึ่งเข้ามาอยู่ในประเทศไทยเป็นระยะเวลาไม่ถึง 3 เดือนก่อน วันสำมะโน
4) ผู้อพยพหรือผู้หลบหนีเข้าเมือง ซึ่งอยู่ในค่ายอพยพที่รัฐบาลกำหนดขึ้น
4.3 การคุ้มรวมเคหะ ได้แก่
ที่อยู่อาศัยของครัวเรือนส่วนบุคคล ทุกครัวเรือนที่อยู่ในขอบข่ายการแจงนับประชากร

วิธีการเก็บรวบรวมข้อมูล

การเก็บรวบรวมข้อมูล โดยขอความร่วมมือจากข้าราชการครูจากสำนักงานคณะกรรมการ การประถมศึกษาแห่งชาติ ทหาร ตชด. เจ้าหน้าที่จากกรมราชทัณฑ์ เป็นพนักงานแจงนับ ทำการเก็บรวบรวมข้อมูลในทุกพื้นที่ในประเทศ โดยระยะเวลาการเก็บรวบรวมข้อมูลระหว่างวันที่ 1-30 เมษายน

รายการข้อมูลที่เก็บรวบรวม

1) ข้อมูลพื้นฐานประชากร ประกอบด้วย อายุ เพศ ความสัมพันธ์กับหัวหน้าครัวเรือน สถานภาพ-สมรส ศาสนา สัญชาติ การศึกษา อาชีพ อุตสาหกรรม และสถานภาพการทำงาน
2) ข้อมูลรายละเอียดประชากร ประกอบด้วย ข้อมูลพื้นฐานประชากร และข้อมูลเฉพาะเรื่อง ได้แก่ ภาวะการทำงาน ภาวะเจริญพันธุ์ และการย้ายถิ่น
3) ข้อมูลเคหะ ประกอบด้วย ลักษณะต่าง ๆ ของครัวเรือน เช่น ประเภทของที่อยู่อาศัย และการครอบครองที่อยู่อาศัย แหล่งน้ำดื่ม น้ำใช้ เชื้อเพลิงในการประกอบอาหาร ประเภทส้วมที่ใช้และการมีไว้ในครอบครอง

ข้อมูลสถิติที่สำคัญ
ตารางที่
ชื่อตาราง
ตารางที่ 1
จำนวนประชากรจำแนกตามเพศ อำเภอ และเขตการปกครอง
ตารางที่ 2
อัตราเพิ่มของประชากร จำแนกตามอำเภอ
ตารางที่ 3
จำนวนครัวเรือน และขนาดของครัวเรือนโดยเฉลี่ย จำแนกตามอำเภอ และเขตการปกครอง
ตารางที่ 4
จำนวนความหนาแน่นของประชากร จำแนกตามอำเภอ
ตารางที่ 5
การเปลี่ยนแปลงของประชากรและครัวเรือน พ.ศ. 2533 และ พ.ศ. 2543